Turli xil ta’lim turlariga ega maktablarda bolalarning o‘qishga moslashishi: Avtonom gomeostaz holati va shaxsga xos moslashuvchan resurslar
Annotatsiya
Psixologik va xulq-atvor omillari ko‘pchilik surunkali yuqumli bo‘lmagan kasalliklar (yurak-qon tomir, nafas olish a’zolari kasalliklari va boshqalar) patogenezida ishtirok etadi. Tadqiqotning maqsadi o‘rtacha surunkali stress ta’siri ostida bo‘lgan bolalarning moslashuv xususiyatlarini (vegetativ gomeostaz parametrlari, shaxsiy xususiyatlari va adaptiv xulq-atvor uslubi) aniqlashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqotga umumiy o‘rta ta’lim maktabining boshlang‘ich bo‘g‘inini tamomlagan va "IQRO" xususiy maktabida yoki umumiy o‘rta ta’lim maktabining o‘rta bo‘g‘inida tahsil olayotgan, birinchi va ikkinchi salomatlik guruhiga ega bo‘lgan, 10 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan (11,3±0,2 yosh) 177 nafar bolalar kiritilgan. Asosiy guruhni "IQRO" maktabining 119 nafar o‘quvchisi (55 nafar qiz) tashkil etdi. Taqqoslash guruhi - umumta’lim maktablaridan birining 58 nafar o‘quvchisi (31 nafar qiz). Barcha bemorlarga standart elektrokardiografiya (EKG) o‘tkazildi. Dastlabki vegetativ tonus N.A. Belokon modifikatsiyasidagi A.M. Veyn so‘rovnomasi yordamida aniqlandi. Yurak ritmi va qon bosimi tahliliga asoslangan vegetativ testlar bajarildi. A.M.Prixojan tomonidan moslashtirilgan Fillips testi va L.A.Yasyukova tomonidan modifikatsiyalangan 12 omilli Kettell shaxsiy so‘rovnomasidan foydalanilgan. Statistik tahlil. Tadqiqot ma’lumotlarini qayta ishlash Statistica 10 statistik paketi yordamida amalga oshirildi. Nolinchi gipotezalarni tekshirishda statistik ahamiyatlilik darajasining kritik qiymati 0,05 ga teng deb qabul qilindi. Guruhlardagi miqdoriy belgilarning taqsimotini taqqoslash uchun klassik dispersion tahlil (ANOVA) dan tashqari noparametrik usullar - Vilkokson rang belgilari bilan Kraskel-Uollis dispersion tahlili va Van der Varden mezonidan foydalanildi. Natijalar. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, vegetativ gomeostaz parametrlari shaxsiy xususiyatlar va moslashuvchan xulq-atvor uslublari bilan chambarchas bog‘liq. Dastlabki simpatikotoniya yuqori umumiy xavotirlik (p=0,000) va irodaviy o‘z-o‘zini nazorat qilishning pasayishi (p=0,000) bilan bog‘liq edi. Ortiqcha simpatik reaktivlikka ega bo‘lgan bolalar yuqori emotsionallik (p=0,000), yaqqol ruhiy zo‘riqish (p=0,04), mustaqillikning pasayishi (p=0,001), muloqotdagi faollik (p=0,01), irodaviy o‘z-o‘zini nazorat qilish (p=0,03), shuningdek, stressni yengishning nokonstruktiv xulq-atvor strategiyalarini tanlash (p=0,001) bilan ajralib turdilar. Xulosalar. 10-12 yoshli bolalarning yangi ta’lim sharoitlariga optimal moslashish mezonlari quyidagilardir: vegetativ boshqaruv tizimlarining muvozanati, o‘quv yuklamalariga yaxshi chidamlilik va muvaffaqiyatli ta’lim olish. Salomatlik holatidagi og‘ishlar, vegetativ asab tizimi javobining simpatik yo‘naltirilganligi, yuklamalarga chidamlilikning pasayishi, ta’lim samaradorligining yetarli emasligi moslashuv jarayonining keskin kechishi ko‘rsatkichlari bo‘lib xizmat qiladi va psixologik-pedagogik hamda davolash-profilaktik aralashuvni talab qiladi.
Kalit so‘zlar
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Вейн А.М. Вегетативные расстройства: клиника, лечение, диагностика. М: Медицинское информационное агентство 2003; 752. [Vejn A.M. Autonomic dysfunction: clinical features, treatment, diagnosis. Moscow: Meditsinskoe informatsionnoe agentstvo 2003; 752. (in Russ)]
Hermandez M.M., Eisenberg N., Valiente C., et al. Emotions in school and symptoms of psychological maladjustment from kindergarten to first grade // Journal of Experimental Child Psychology. 2018. Vol.176. P.101–112.
von Känel R. Psychosocial stress and cardiovascular risk: current opinion. Swiss Med Wkly 2012; 142: w13502. DOI: 10.4414/smw.2012.13502
WHO. Noncommunicable diseases http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs355/ru/ Ссылка активна на 29.06.2018.
Prabhuswamy M. To go or not to go: School refusal and its clinical correlates // Journal of Paediatrics and Child Health. 2018. Vol.54. №10. P. 1117–1120. doi: 10.1111/jpc.14198.
Weiss J. Psychocardiology: one heart and one soul. Deutsche medizinische Wochenschrift (1946) 2010; 135(3): p2–p2. DOI: 10.1055/s-0030-1247666
Franks P.W., Hanson R.L., Knowler W.C., Sievers M.L., Bennett P.H., Looker H.C. Childhood obesity, other cardiovascular risk factors, and premature death. New England J Med 2010; 362(6): 485–493. DOI: 10.1056/NEJMoa0904130
Школьникова М.А., Миклашевич И.М., Калинин Л.А. Нормативные параметры ЭКГ у детей и подростков. М 2010; 232. [Shkolnikova M.A., Miklashevich I.M., Kalinin L.A. Normative ECG in children and adolescents. Moscow 2010; 232. (in Russ)]
Белоконь Н.А., Кубергер М.Б. Болезни сердца и сосудов у детей. М: Медицина 1987; 1: 448. [Belokon' N.A., Kuberger M.B. Diseases of the heart and blood vessels in children. Moscow: Meditsina 1987; 1: 448. (in Russ)]
Бабунц И.В., Мириджанян Э.М., Машаех Ю.А. Азбука анализа вариабельности сердечного ритма. Ставрополь: Принтмастер 2002; 112: 71–97. [Babuntz I.V., Mirijanyan E.М., Mashaheh Yu.A. ABC of analysis of heart rate variability. Stavropol: Printmaster 2002; 112: 71–97. (in Russ)]
Осокина Г.Г. Новый подход к оценке вегетативной нервной системы здоровых детей. Современные методы диагностики в педиатрии. Сборник научных трудов. М 1985; 94–98. [Osokina G.G. A New Approach to the Evaluation of the Autonomic Nervous System of Healthy Children. Modern methods of diagnosis in pediatrics. Collection of scientific papers. Moscow 1985; 94–98. (in Russ)]
Шлыкова Д.В. Проблемы школьной адаптации детей. //Вестник Нижегородского университета им.Н.И.Лобачевского. Серия: Социальные науки.-2015.-№4 (40).-С11-121. Shlykova D.V. Problemy shkol'noy adaptatsii detey. // Vestnik Nizhegorodskogo universiteta im. N.I. Lobachevskogo. Seriya: Sotsial'nyye nauki. - 2015. - № 4 (40). - S. 11-121 (in Russ).
Хайдарова М.Д. Кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг ўзига хос ривожланиш хусусиятлари // Образование и инновационные исследования. 2022.-№8.-С.167-170.
Агаджанян Н.А., Федоров Ю.И., Шеховцов В.П., Макарова И.И. Состояние кардиореспираторной системы и психологического статуса подростков суворовского училища в период адаптации к новым социально-средовым условиям. Экология человека 2004; 4: 16–19. [Agadzhanyan N.A., Fedorov Yu.I., Shekhovtsov V.P., Makarova I.I. Сardiorespiratory system and the psychological status of adolescents at the Suvorov military school in the conditions of adaptation to the educational process. EHkologiya cheloveka 2004; 4: 16–19. (in Russ)]
Сетко Н.П. Современные подходы к оценке напряжённости учебного процесса в образовательных учреждениях различного типа. // Оренбурский медицинский вестник.-2018.Т.VI.-№2(22). -С.47-52. Setko N.P. Sovremennyye podkhody k otsenke napryazhennosti uchebnogo protsessa v obrazovatel'nykh uchrezhdeniyakh razlichnogo tipa. // Orenburgskiy meditsinskiy zhurnal.-2018.T.VI.-№2(22). - S. 47-52. (in Russ)
Масная Г.Е. Здоровьесберагаюшие технологии, как фактор сохранения здоровья школьника // Здоровье-основа человеческого потенциала: проблемы и пути их решения.-2017.-Т.12.-№1.-С.256-258. Masnaya G.Ye. Zdorov'yesberegayushchiye tekhnologii, kak faktor sokhraneniya zdorov'ya shkol'nika // Zdorov'ye-osnova chelovecheskogo potentsiala: problemy i puti ix resheniya.-2017.-T.12.-№1.-S.256-258 (in Russ)
Кушнир С.М., Стручкова И.В., Макарова И.И., Антонова Л.К. Состояние вегетативной регуляции сердечного ритма у здоровых детей в различные периоды детства. Научные ведомости Белгородского государственного университета 2012; 18: 3(122): 161–165. [Kushnir S.M., Struchkova I.V., Makarova I.I., Antonova L.K. Vegetative regulation of the heart rhythm in healthy children in different periods of childhood. Nauchnye vedomosti Belgorodskogo gosudarstvennogo universiteta 2012; 18: 3(122): 161–165. (in Russ)]
Тимофеева Е.П., Рябиченко Т.И., Скосырева Г.А., Карцева Т.В. Состояние вегетативной нервной системы у подростков 15-17 лет. Рос вестн перинатол и педиатр 2016; 61(4): 82–87. [Timofeeva E.P., Ryabichenko T.I., Skosyreva G.A., Kartseva Т.V. The autonomic nervous system in 15-17-year-old adolescents. Ros vestn perinatol i pediatr 2016; 61(4): 82–87. (in Russ)] DOI:10.21508/1027-4065- 2016-61-4-82-87
Gerin W., Bovbjerg D., Glynn L., Davidson K., Sanders M., Sheffield D., Christenfeld N. Comment on “negative emotions and acute physiological responses to stress.” Ann Behav Med 2000; 21: 216–222.
Manuck S.B., Garland F.N. Stability of individual differences in cardiovascular reactivity: a thirteen-month follow-up. Physiol Behav 1989; 24: 621–624.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.