Surunkali buyrak kasalligiga chalingan bolalarda nutritive buzilishlarini differentsial korrektsiya tamoyillari va samaradorligi
Annotatsiya
Kirish. Surunkali buyrak kasalligi (SBK) bilan og'rigan bolalarda nutritiv holatini zamonaviy baholash bitta parametrni tahlil qilishga emas, balki keng qamrovli tizimga asoslangan. Antropometriya, klinik tekshiruv, parhezni baholash, laboratoriya testlari va tana tarkibi usullari birgalikda talqin qilinishi kerak, chunki hech bir ko'rsatkich to'yib ovqatlanmaslikning barcha jihatlarini qamrab olmaydi. Bu, ayniqsa, SBKda muhimdir, bu yerda suyuqlikni ushlab qolish, yallig'lanish va gormonal o'zgarishlar ovqatlanish yetishmovchiligining individual belgilarini niqoblashi yoki aksincha, bo'rttirib ko'rsatishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi. SBK ga chalingan bolalarda nutritive holati buzilishlarini differentsial korrektsiyaning asosiy tamoyillarini ishlab chiqish va uning samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. 2022-2024 yillarda Milliy bolalar tibbiyot markazi (MBTM) klinikasining nefrologiya bo'limida davolangan surunkali buyrak kasalligi bilan og'rigan bolalarning 63 ta tibbiy kasallik tarixi retrospektiv tahlili: anamnez ma'lumotlari, antropometriya natijalari, laboratoriya parametrlari (albumin, kreatinin, kaltsiy, fosfor), buyrak faoliyatini baholash, kasallik davomiyligi va terapiyaning mohiyati nusxalandi. 2024-2025 yillarda bo'limga yotqizilgan surunkali buyrak kasalligi bilan og'rigan 61 ta bolani, shuningdek, nazorat guruhidagi 20 ta bolani istiqbolli tekshirish. Ushbu bosqichda bioimpedansometriya, laboratoriya markerlarining kengaytirilgan diapazoni (prealbumin, retinol bilan bog'lovchi oqsil, A, C, E vitaminlari, foliy kislotasi, mikroelementlar, qalqonsimon bez gormonlari, immunoglobulinlar) ni o'z ichiga olgan keng qamrovli klinik, laboratoriya va instrumental tekshiruv o'tkazildi. Ishlab chiqilgan korrektsiya usullarining samaradorligi (shu jumladan parhez terapiyasi, vitamin va mineral qo'shimchalar va zarur bo'lganda farmakologik yordam) oqsil energetic etishmovchilik (n=16) xavfi yuqori bo'lgan istiqbolli guruhdagi 28 bemorda baholandi (n=12). Bemorlarga taklif qilingan tamoyillarga muvofiq 6 oy davomida keng qamrovli ovqatlanish yordami berildi. Nazorat guruhi retrospektiv guruhdagi 20 bemordan iborat bo'lib, ular faol ovqatlanish yordamisiz standart terapiya oldilar (SBK bosqichi, yoshi, jinsi mos).
Natijalar va muhokama. 6 oylik kuzatuvdan so'ng, asosiy guruhda antropometrik parametrlarning ijobiy dinamikasi qayd etildi. Asosiy guruhda barcha antropometrik parametrlarning ishonchli o'sishi qayd etildi: Z-ball tana vazni/yoshi 0,38 SD ga oshdi (p=0,004), Z-ball BMI/yoshi – 0,46 SD ga oshdi (p=0,002). 6 oydan keyin guruhlararo farqlar barcha parametrlar uchun statistik jihatdan ahamiyatli bo'ldi. Olingan natijalar zamonaviy xorijiy yondashuvlarga mos keldi, bunda prealbumin va tana komponentlari tarkibi parametrlari SBK bilan og'rigan bemorlarda nutritive buzilish xavfining sezgir markerlari sifatida qaraladi. Xulosa. Differentsial korrektsiya tamoyillari taklif qilingan, jumladan, SBK bosqichiga qarab ixtisoslashgan aralashmalarni tanlash bilan parhez terapiyasi, aniqlangan kamchiliklarga asoslangan vitamin va mineral tuzatish, shuningdek, boshqa usullar samarasiz bo'lganda qo'llaniladigan farmakologik yordam. Taklif qilingan usullarning samaradorligi istiqbolli kuzatuv davomida isbotlandi: korrektsiya boshlanganidan 6 oy o'tgach, nutritiv holatining barcha ko'rsatkichlarida sezilarli yaxshilanish qayd etildi va oqsil-energiya yetishmasligi holatlari 42,9% dan 17,9% gacha kamaydi (NNT ko'rsatkichi = 3,6).
Kalit so‘zlar
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Ахметшин Р. З. Предикторы прогрессирования хронической болезни почек у детей с пороками развития мочевыводящей системы //Экспериментальная и клиническая урология. – 2017. – №. 1. – С. 126-130. Akhmetshin R. Z. Prediktory progressirovaniya khronicheskoy bolezni pochek u detey s porokami razvitiya mochevyvodyashchey sistemy //Eksperimental'naya i klinicheskaya urologiya. – 2017. – №. 1. – S. 126-130.
Клинические рекомендации KDIGO по минерально-костным нарушениям при ХБП. KDIGO, 2017. 198 с. Klinicheskiye rekomendatsii KDIGO po mineral'no-kostnym narusheniyam pri KHBP. KDIGO, 2017. 198 s.
Клинические рекомендации по лечению пожилых пациентов с хронической болезнью почек стадии 3Б и выше (рСКФ < 45 мл/мин/1,73 м2). Нефрология и диализ. 2017;19(1):207-220. https://doi.org/10.28996/1680-4422-2017-1-207-220 Klinicheskiye rekomendatsii dlya chastnykh patsiyentov s khronicheskoy bolezn'yu stadii 3B i vyshe (rSKF < 45 ml/min/1,73 m2). Nefrologiya i dializ. 2017;19(1):207-220.
Aрзибеков А.Г., Арзибекова У.А., and Умарова М.А. Нарушения нутриционного статуса у детей с болезнью почек Экономика и социум, no. 2-2 (93), 2022, pp. 538-541. Arzibekov A.G., Arzibekova U.A., Umarova M.A. Narusheniya nutritsionnogo vozdeystviya u detey s bolezn'yu pochek Ekonomika i sotsium, net. 2-2 (93), 2022, str. 538-541.
Эмирова Л.М., Абасеева Т.Ю., Зверев Д.В. Нутритивный стату детей с хронической болезнью почек: распространенность нарушений и методы коррекции // Педиатрическая фармакология. 2017. Т. 14, № 5. С. 378–385. Emirova L.M., Abaseyeva T.YU., Zverev D.V. Nutritivnyy status detey s khronicheskoy bolezn'yu pochek: rasprostranennost' rasprostraneniya i metody korrektsii // Pediatricheskaya farmakologiya. 2017. T. 14, № 5. S. 378–385.
Schild R., Dupont S., Harambat J., et al. Disparities in treatment and outcome of kidney replacement therapy in children with comorbidities: an ESPN/ERA Registry study // Clinical Kidney Journal. 2023. Vol. 16, No. 4. P. 745–755.
Ploos van Amstel S., Noordzij M., Borzych-Duzalka D., et al. Mortality in Children Treated With Maintenance Peritoneal Dialysis: Findings From the International Pediatric Peritoneal Dialysis Network Registry // American Journal of Kidney Diseases. 2021. Vol. 78, No. 3. P. 380–390.
Гулямова Б. М., Ашурова Д.Т. (2025). Физическое развитие как предиктор тяжести и прогрессирования хронической болезни почек у детей. Nazariy va amaliy fanlardagi ustuvor islohotlar va zamonaviy ta’limning innovatsion yo’nalishlari, 2(10), 183–185. Gulyamova B. M., Ashurova D.T. (2025). Fizicheskoye razvitiye kak prediktor tyazhesti i progressirovaniya zabolevaniy legkikh u detey. Nazariy va amaliy fanlardagi ustuvor islokhotlar va zamonaviy talimning innovatsii yonalishlari, 2(10), 183–185.
Гулямова Б.М., Ашурова Д.Т. Выявление патогенетических взаимосвязей и определение факторов риска неблагоприятного течения хронической болезни почек у детей в зависимости от их физического развития // Samarali Ta‘lim va Barqaror Innovatsiyalar Jurnali. 2025. Т. 3, № 10. С. 338–346. Gulyamova B.M., Ashurova D.T. Vyyavleniye patogeneticheskikh vzaimosvyazey i opredeleniye faktorov riska ranney bolezni khronicheskoy bolezni u detey v zavisimosti ot ikh fizicheskogo razvitiya // Samarali Talim va Barkaror Innovatsiyalar Zhurnali. 2025. T. 3, № 10. С. 338–346.
Каримджанов И. А., Исраилова Н. А. Хроническая болезнь почек у детей (обзор литературы) //Здоровье ребенка. – 2017. – Т. 12. – №. 7. – С. 832-840. Karimdzhanov I. A., Israilova N. A. Khronicheskaya bolezn' pochek u detey (obzor literatury) //Zdorov'ye rebenka. – 2017. – T. 12. – №. 7. – S. 832-840.
Алимова, И., & Каримова, К. (2025). Дефицит гормона роста у детей: диагностика и заместительная терапия. Zamonaviy Dunyoda Tabiiy Fanlar, 4(7), 20-21. https://doi.org/10.5281/zenodo.15559977 Alimova I., Karimova K. (2025). Defitsit gormona rosta u detey: diagnostika i zamestitel'naya terapiya. Zamonaviy Duneda Tabiy Fanlar, 4(7), 20-21. https://doi.org/10.5281/zenodo.15559977
Эргашева З.Н. Анемия при хронической болезни почек у детей: патогенез и коррекция // Гематология и трансфузиология Узбекистана. 2021. № 2. С. 17–23. Ergasheva Z.N. Anemiya pri obychnykh zabolevaniyakh pochek u detey: patogenez i korrektsiya // Gematologiya i transfuziologiya Uzbekistana. 2021. № 2. S. 17–23.
Всемирная организация здравоохранения. Рекомендации по оценке физического развития детей. Женева: ВОЗ, 2021. 85 с. Vsemirnaya organizatsiya zdravookhraneniya. Rekomendatsii po otsenke sotsial'nogo razvitiya detey. Zheneva: VOZ, 2021. 85 s.
Franco-Oliva A, Ávila-Nava A, Rodríguez-Aguilar EA, Trujillo-Mercado A, García-Guzmán AD, Pinzón-Navarro BA, Fuentes-Servín J, Guevara-Cruz M, Medina-Vera I. Association between phase angle and the nutritional status in pediatric populations: a systematic review. Front Nutr. 2023 Jun 21;10:1142545. doi: 10.3389/fnut.2023.1142545. PMID: 37415913; PMCID: PMC10320581.
Ketteler M, Block GA, Evenepoel P, Fukagawa M, Herzog CA, McCann L, Moe SM, Shroff R, Tonelli MA, Toussaint ND, Vervloet MG, Leonard MB. Executive summary of the 2017 KDIGO Chronic Kidney Disease-Mineral and Bone Disorder (CKD-MBD) Guideline Update: what's changed and why it matters. Kidney Int. 2017 Jul;92(1):26-36. doi: 10.1016/j.kint.2017.04.006. Erratum in: Kidney Int. 2017 Dec;92(6):1558. doi:10.1016/j.kint.2017.10.001.PMID: 28646995
Лысова Е. В., Савенкова Н. Д. CAKUT-синдром в этиологической структуре хронической болезни почек у детей и подростков //Нефрология. – 2017. – Т. 21. – №. 3. – С. 69-74. doi:10.24884/1561-6274-2017-3-69-74 Lysova Ye. V., Savenkova N. D. CAKUT-sindrom v etiologicheskoy stadii khronicheskoy bolezni pochek u detey i podrostkov //Nefrologiya. – 2017. – T. 21. – №. 3. – S. 69-74. doi:10.24884/1561-6274-2017-3-69-74
Mak RH, Iyengar A, Lai WM, McAlister L, Oliveira EA, Xu H, Yap HK, Shroff R. Nutrition in Children With Chronic Kidney Disease: How to Thrive? J Ren Nutr. 2023 Nov;33(6S):S49-S55. doi:10.1053/j.jrn.2023.07.006.Epub 2023 Aug 7. PMID: 37558172.
Anderson CE, Tuokkola J, Qizalbash L, Harmer M, Nelms CL, Stabouli S, Toole B, Polderman N, Desloovere A, Renken-Terhaerdt J, Vega MRW, Snauwaert E, Walle JV, Haffner D, Paglialonga F, Shroff R, Shaw V, Greenbaum LA, Warady BA. Assessment and management of vitamin status in children with CKD stages 2-5, on dialysis and post-transplantation: clinical practice points from the Pediatric Renal Nutrition Taskforce. Pediatr Nephrol. 2024 Oct;39(10):3103-3124. doi: 10.1007/s00467-024-06303-x. Epub 2024 Apr 4. PMID: 38570350; PMCID: PMC11349803.
Ahmed HM, Shafey EA, Kareem RMAE, Ibrahim WA, Botrous OE. The impact of nutritional management on the growth and nutritional status of children on regular hemodialysis. Pediatr Nephrol. 2026 Feb;41(2):509-518. doi:10.1007/s00467-025-06940-w. Epub 2025 Oct 10. PMID: 41073614; PMCID: PMC12727846.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.